Co się dzieje gdy gwiazda pożera inną gwiazdę? Uchwycił to teleskop
Gwiazda pochłonęła inną gwiazdę. Naukowcy mieli okazję się temu bardzo dokładnie przyjrzeć - wszystko dzięki dobrodziejstwom technologii James Webb Telescope.
Gwiazda pożera gwiazdę na żywo
Na skraju sąsiedniej galaktyki Andromedy mniejsza gwiazda wpadła po spirali prosto w olbrzymią gwiazdę 18 tys. razy jaśniejszą od Słońca. Doszło do gwałtownej erupcji energii. To pierwszy zidentyfikowany taki przypadek. Nową gwiazdę nazwano Bao, a ten incydent mógł ją "odmłodzić". Mniejsza z gwiazd była nieco lżejsza od Słońca, natomiast druga z nich była czerwonym gigantem. Ten rodzaj gwiazdy reprezentuje późniejsze stadium jej cyklu, kiedy jest ona napęczniała, o wiele jaśniejsza, ale z niższą temperaturą swojej powierzchni.
Astronomowie używający Teleskopu Jamesa Webba byli w stanie zbadać Bao zaledwie 47 dni po erupcji. To najwcześniejsza taka obserwacja w historii. Astronom Viraj Karambelkar z Columbia University i jego zespół już w 2023 roku zauważyli coś dziwnego, więc postanowili się temu przyglądać - a w 2025 roku doszło do wybuchu. Karambelkar przyznał, że połączenie dwóch gwiazd jest zjawiskiem bardzo trudnym do uchwycenia w czasie rzeczywistym, gdyż takie zjawisko jest ekstremalnie trudne do przewidzenia.
Przez tysiące lat gwiazdy krążyły wokół siebie jako układ podwójny. Potem mniejsza z nich zaczęła ocierać się o rozległą zewnętrzną atmosferę czerwonego giganta. Do pełnego zlania wystarczyło siedem kolejnych okrążeń, czyli około siedmiu lat. Wcześniejsze fuzje mniejszych gwiazd wymagały tysięcy okrążeń.
Sama erupcja zaskoczyła astronomów. Nadia Blagorodnova z Uniwersytetu w Barcelonie myślała, że erupcję będzie można obserwować latami, a tymczasem okazało się, że jednego dnia zaczęła wzrastać jasność tego obszaru i już w tydzień osiągnęła swoją szczytową wartość, sygnalizując koniec erupcji. Wcześniej mniejsza gwiazda zdzierała z olbrzyma zewnętrzne warstwy. Kishalay De z Columbia University zauważa, że wywołało to powolne rozjaśnianie.
W takiej sytuacji obie gwiazdy otacza wspólna warstwa gazu. Naukowcy nazywają to ewolucją wspólnej otoczki. Gaz hamuje mniejszą z gwiazd, więc ta spada coraz głębiej. Czasem jednak obie gwiazdy przeżywają i krążą wokół siebie ciaśniej. Z takich par mogą powstać też czarne dziury.
Badacze porównali symulacje komputerowe z danymi Webba. Webb mierzył podczerwień, czyli światło niewidoczne dla oka. Dzięki obserwacji podczerwieni zobaczono pył, który olbrzym wyrzucał od setek lat. Olbrzym był siedem razy cięższy od Słońca i miał promień 350 razy większy. Świecił 18 tysięcy razy jaśniej. Stąd nazwa "Big Bao".
Po raz pierwszy obliczono też masę mniejszej gwiazdy "Little Bao". To około 70% masy Słońca. Początkowo wyglądało, że zdoła uciec z uścisku olbrzyma. Okazało się jednak, że wpadła w samo jądro Big Bao. Uwolniła przy tym ogromną energię. Kishalay De porównał to do "bomby wybuchającej wewnątrz żywej gwiazdy".
Nie wiadomo jeszcze, jak dokładnie wygląda teraz Bao. Jej budowa i masa wciąż są zagadką.
Bao śledzono od lat. Wszystko zaczęło się od archiwalnych danych teleskopu NEOWISE. Erupcję wykrył 17 października 2025 roku teleskop Zwicky Transient Facility. Webb dołączył do akcji 24 grudnia.
Zwykle astronomowie odtwarzają zdarzenia sprzed setek lub milionów lat. Tym razem obserwowali proces na żywo. Zmierzyli, jak skutecznie gaz wyrzucił materię z układu. Dzięki temu poprawią modele rozwoju gwiazd podwójnych. Kolejne takie zdarzenia wyłapie teleskop Nancy Grace Roman. Będzie wielokrotnie skanował niebo i szukał gwiazd zmieniających jasność. Karambelkar zapowiada wysyp podobnych odkryć.
Gwiazda pożarła gwiazdę w zaledwie kilka lat. Teleskopy uchwyciły niemal cały ten proces od pierwszych sygnałów po skutki. Takiej okazji astronomowie jeszcze nie mieli.